به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «کانون سبحان»، فصل برداشت که می‌رسد، کوهپایه‌های کوهدشت رنگ یاقوت به خود می‌گیرد؛ اما زیر این پوسته سرخ و فریبنده، رنجی عمیق جریان دارد. وقتی یک هزار و ۲۰۰ هکتار باغ یکدست در دره‌های «زیر تنگ سیاب» به ثمر می‌نشیند، انتظار می‌رود کام باغدارانش نیز شیرین شود؛ اما هجوم واسطه‌ها و سایه سنگین خام‌فروشی، انارستان سیاب کوهدشت را زیر بار مشکلات خم کرده است تا حاصل یک سال دست‌وپنجه نرم کردن با بی‌آبی و سختی، پیش از رسیدن به بازار، به حراج برود.
زیر تنگ سیاب؛ قطب طلایی انار
در دل شهرستان کوهدشت، منطقه‌ای قرار دارد که نه‌تنها هویت کشاورزی این منطقه، بلکه یکی از مهم‌ترین قطب‌های تولید محصول استراتژیک در استان لرستان محسوب می‌شود. منطقه «زیر تنگ سیاب»، با برخورداری از شرایط اقلیمی و جغرافیایی منحصربه‌فرد، بستری فراهم آورده است که تولیدات آن، فراتر از نیازهای محلی، ظرفیت تأمین بازارهای ملی و حتی صادراتی را دارا می‌باشد. این منطقه که به‌عنوان یکی از متمرکزترین انارستان‌های کشور شناخته می‌شود، نقش حیاتی در تأمین امنیت غذایی و پویایی اقتصادی منطقه ایفا می‌کند.
موفقیت زیر تنگ سیاب در تولید محصول انار، محصول تلاقی مناسبات آب‌وهوایی خاص و بهره‌مندی از منابع آبی منطقه است. وجود خاک‌های مناسب و ساعات مشخص تابستان در این منطقه، منجر به تولید محصولی شده است که از نظر رنگ، بافت و میزان شیرینی، استانداردهای بالایی دارد و با سایر مناطق رقابت می‌کند. این ویژگی‌های کیفی، زیر تنگ سیاب را از یک منطقه کشاورزی ساده، به یک منطقه تخصصی تولید، تبدیل کرده است.
تولید ۴۰ هزارتنی؛ موتور محرک اقتصاد
تولید سالانه حدود ۴۰ هزار تن انار در این منطقه، تنها یک آمار کشاورزی نیست؛ بلکه این رقم نشان‌دهنده یک موتور محرک اقتصادی است. این حجم از تولید، زنجیره‌ای از فعالیت‌های اقتصادی را به دنبال دارد که از تأمین نهاده‌ها در ابتدای فصل شروع شده و با حمل‌ونقل، بسته‌بندی و توزیع، به اقتصاد کلان استان پیوند می‌خورد. زیر تنگ سیاب با ایجاد فرصت‌های شغلی مستقیم و غیرمستقیم برای بیش از ۷ هزار نفر، نقش مؤثری در کاهش نرخ بیکاری و پایداری اجتماعی منطقه ایفا می‌کند.
یکی از گام‌های مهم در مسیر بازشناسی این ظرفیت، برگزاری جشنواره‌های انار در این منطقه بود. برگزاری جشنواره‌های انار با حمایت فرمانداری و همکاری سایر نهادهای استانی و شهرستانی، فراتر از یک رویداد فرهنگی، یک رویداد اقتصادی بود. این جشنواره‌ها با ایجاد غرفه‌های متنوع برای کشاورزان، بستری فراهم آورد تا تولیدکنندگان بومی بتوانند محصولات خود را مستقیماً به مصرف‌کننده و بازدیدکنندگان از شهرهای اطراف عرضه کنند.
این رویدادها نه‌تنها باعث معرفی بیشتر برند انار زیر تنگ سیاب شد، بلکه نشان داد که با مدیریت صحیح و برگزاری برنامه‌های فرهنگی اجتماعی، می‌توان ارزش افزوده محصول را در همان مرحله تولید افزایش داد. بااین‌حال، تجربه این جشنواره‌ها نشان داد که این اقدامات، اگرچه بسیار اثرگذار هستند، اما باید از حالت رویدادهای مقطعی به استراتژی‌های مستمر توسعه‌ای تبدیل شوند.
در راستای بررسی دقیق وضعیت انارستان زیر تنگ سیاب، گفتگو با مسئولان حوزه کشاورزی، ابعاد گسترده‌ای از ظرفیت‌های این منطقه را روشن ساخت.
یارالله عبداللهی، رئیس جهاد کشاورزی کوهدشت در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی سفیرافلاک، با ارائه آمارهای دقیق از وضعیت فعلی انبارها و باغات، ابعاد چشمگیر این منطقه را تشریح کرد.
وی در ابتدا به بررسی پهنه‌بندی باغ‌های انار در شهرستان پرداخت و اظهار داشت: در حال حاضر، شهرستان کوهدشت دارای هزار و ۸۰۰ هکتار باغ انار است که از این میان، هزار و ۲۰۰ هکتار آن به طور متمرکز در منطقه زیر تنگ سیاب قرار گرفته است. همین تمرکز، زیر تنگ سیاب را به متمرکزترین انارستان کشور تبدیل کرده است.
عبداللهی با اشاره به نقش این محصول در اشتغال‌زایی منطقه، گفت: تولید سالانه ۴۰ هزار تن انار در این منطقه، نه‌تنها یک موفقیت کشاورزی، بلکه یک موتور محرک اقتصادی است که توانسته است ظرفیت اشتغال‌زایی برای حدود ۷ هزار تا ۸ هزار نفر را فراهم آورد.
رئیس جهاد کشاورزی کوهدشت به بررسی ظرفیت‌های نهفته در محصولات درجه پائین‌تر پرداخت و تأکید کرد: بسیاری از مردم تصور می‌کنند انار تنها به‌صورت میوه تازه قابل‌مصرف است، اما ما ظرفیت بسیار بالایی برای فراوری ۲۰ تا ۳۰ درصد از کل محصول را داریم. محصولات درجه‌دو و سه که در بازار میوه تازه قیمت چندانی ندارند، می‌توانند از طریق فراوری به تولید کنسانتره، رب انار و سایر محصولات صنعتی تبدیل شوند که این امر سودآوری را به‌شدت افزایش می‌دهد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به چالش‌های موجود نیز اشاره کرد و اظهار داشت:باوجوداین ظرفیت‌ها، ما همچنان با چالش‌هایی نظیر نبود کارخانه‌های فراوری فعال و تخصصی، مشکلات مربوط به اخذ تسهیلات و نبود وثیقه مناسب برای کشاورزان و همچنین ضعف در سیستم‌های بسته‌بندی مدرن روبرو هستیم که مسیر توسعه را کند کرده است.
سایه سنگین دلالان بر انارستان
اگر نگاه مسئولان، تصویری از ظرفیت‌ها و اعداد و ارقام ارائه دهد، روایت کشاورزان، تصویری از چالش‌های روزمره و دغدغه‌های معیشتی است. در کنار آمارهای رسمی، واقعیت‌های میدانی در باغات زیر تنگ سیاب، حکایت از تقابل میان تلاش کشاورز و سختی‌های بازار دارد.
در این راستا، گفتگو با فعالان اصلی این حوزه، داریوش امرایی و حبیب‌اله نورعلی، ابعاد دیگری از وضعیت معیشتی را آشکار کرد.
امرایی، از جمله باغداران باسابقه منطقه، با ابراز نگرانی از وضعیت قیمت‌گذاری محصولات، اظهار داشت: ما با یک سیستم قیمت‌گذاری ناعادلانه روبرو هستیم. در واقع، قدرت اصلی در دست دلالان است و آن‌ها هستند که تعیین می‌کنند انار ما به چه قیمتی فروخته شود. اگر بخواهیم بر اساس قیمت‌های پایه صحبت کنیم، قیمت‌ها در سطح حدود ۱۰۰ هزار تومان است، اما این رقم همیشه برای ما تضمین‌کننده نیست.
وی با اشاره به یکی از بزرگ‌ترین گره‌های اقتصادی منطقه، به وضعیت کارخانه‌های فراوری پرداخت و گفت: ما در منطقه نیاز مبرم به یک کارخانه فراوری فعال داریم. مشکل اینجاست که به دلیل نبود نقدینگی کافی و مشکلات مدیریتی، کارخانه‌ها به‌جای خدمت به کشاورزان، به افراد غیر از خودِ منطقه اجاره داده می‌شوند. این موضوع باعث می‌شود که سود حاصل از فراوری، به‌جای اینکه به سفره کشاورز بومی بازگردد، از منطقه خارج شود.
حبیب‌اله نورعلی باغدار ۳۰ساله زیر تنگ سیاب نیز در گفتگو با خبرنگار سفیرافلاک با تمرکز بر نیازهای زیرساختی که مستقیماً بر کیفیت محصول اثر می‌گذارد، از مشکلات سخت‌تر کشاورزان سخن گفت و عنوان کرد: مشکلات ما فقط در بحث فروش نیست؛ بلکه از لحظه کاشت تا برداشت، با موانع متعددی دست‌وپنجه نرم می‌کنیم. نبود سردخانه‌های استاندارد، بزرگ‌ترین ضربه را به ما می‌زند. وقتی سردخانه نباشد، ما مجبوریم در زمانی که محصول فراوان است و قیمت‌ها پایین است، انار خود را بفروشیم تا از تلف‌شدن آن جلوگیری کنیم؛ این به معنای ازدست‌دادن فرصت مدیریت زمان فروش است.
نورعلی با اشاره به هزینه‌های جانبی تولید، افزود: وضعیت جاده‌های بین باغات بسیار نگران‌کننده است. تخریب جاده‌ها باعث می‌شود حمل‌ونقل محصولات با هزینه بسیار بالا و با ریسک آسیب‌دیدن میوه‌ها انجام شود. علاوه بر این، مدیریت هوشمند آب‌رسانی برای بخش‌های پائین‌دست نیز یک ضرورت است که تا امروز به طور کامل برآورده نشده است.
وی به نیازهای حمایتی اشاره کرد و گفت: ما به حمایت‌های بیشتر در زمینه تأمین نهاده‌های کشاورزی و همچنین تسهیل فرایند بیمه نیاز داریم. کشاورز در این منطقه برای حفظ کیفیت محصول و بقای خود، نیازمند یک پشتوانه دولتی و نهادی قوی است تا بتواند در برابر نوسانات بازار ایستادگی کند.
انار لرستان، گرفتار زنجیره معیوب
با تطبیق دیدگاه‌های رسمی مدیریت جهاد کشاورزی و واقعیت‌های بیان شده توسط باغداران، می‌توان به یک نتیجه‌گیری جامع رسید. اگر از منظر مدیریتی به موضوع بنگریم، زیر تنگ سیاب یک گنجینه کشاورزی با ظرفیت تولید ۴۰ هزار تن انار است؛ اما از منظر باغداران، این منطقه با چرخه‌های آسیب‌زا از جمله سلطه دلالان و ضعف زیرساختی دست‌وپنجه نرم می‌کند.
تضاد میان تولید بالا و درآمد پائین کشاورز، نشان‌دهنده این است که زنجیره ارزش در این منطقه دچار گسست است. تا زمانی که محصول از باغات به سمت فراوری و بسته‌بندی حرکت نکند، ثمره این تولید عظیم، تنها در جیب واسطه‌ها باقی خواهد ماند.
عبور از خام‌فروشی؛ نقشه راه صنعتی‌شدن
راهکار اصلی برای پایان‌دادن به دوران خام‌فروشی، ایجاد واحدهای فراوری مدرن است. این واحدها باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که با مشارکت اتحادیه‌های باغداری یا سرمایه‌گذاری‌های مستقیم که مدیریت آن از دایره دلالان خارج باشد، فعالیت کنند. تولید محصولات باارزش افزوده مانند کنسانتره و رب انار، تضمین‌کننده ثبات اقتصادی منطقه خواهد بود.
و دیگر راهکارها، احداث مجموعه‌های سردخانه‌ای استاندارد، کلید اصلی مدیریت زمان فروش است. با فراهم‌شدن این زیرساخت، کشاورز دیگر مجبور به فروش فوری محصول در قیمت‌های پائین نخواهد بود و ثبات قیمت در بازار تضمین می‌گردد. همچنین، بهسازی جاده‌های دسترسی و مدیریت انتقال آب، از هزینه‌های جانبی و تلفات محصول خواهد کاست. همچنین با حمایت از تشکل‌های صنفی باغداران برای انجام خریدهای گروهی نهاده‌ها و بازاریابی مستقیم، می‌تواند واسطه‌های غیرضروری را از چرخه حذف کند.
ایجاد تسهیلات بانکی با وثیقه‌های منطبق بر واقعیتِ کشاورزی، انگیزه تولید را برای نسل‌های جدید افزایش می‌دهد.
باتجربه موفق جشنواره‌های انار، باید از این رویدادها به‌عنوان ابزاری برای برندسازی ملی انار کوهدشت استفاده کرد. تبدیل‌کردن این جشنواره‌ها از یک نمایش فرهنگی ساده به یک نمایشگاه تجاری تخصصی، می‌تواند سرمایه‌گذاران بزرگ را به سمت این منطقه جذب کند.
زیر تنگ سیاب در آستانه یک تحول بزرگ قرار دارد. اگر دست یاری مسئولان و سیاست‌گذاران با دانش و توان باغداران پرتلاش کوهدشت همراه شود، این منطقه می‌تواند از یک منطقه تولیدکننده ساده، به یکی از قطب‌های صنعتی و صادراتی کشور تبدیل شود. آینده زیر تنگ سیاب، در تکرار روش‌های سنتی نیست، بلکه در مسیر صنعتی‌شدن و مدیریت هوشمند زنجیره ارزش نهفته است. کوهدشت با انار سرخ خود، آمادهٔ درخشش در بازارهای ملی و جهانی است.
انتهای خبر/
